84 GODINE OD SMRTI MIHAJLA PUPINA: Ako propadne Srbija, neka propadnem i ja!  

Svjetski naučnik i inovator, profesor Kolumbija univerziteta, bez čijih dijela se, prema rečima Bila Gejtsa, “ne može zamisliti informatički sistem Amerike”, Mihajlo Pupin Idvorski umro je na današnji dan prije 84 godine, 12. marta 1935. u Njujorku a sahranjen je na groblju Vudlaun u Bronksu.

Pupin je bio jedan od osnivača i dugogodišnji predsjednik Srpskog narodnog saveza u Americi.

Na Londonskoj mirovnoj konferenciji 1913. godine pomagao je srpsku delegaciju, a zahvaljujući prevashodno njegovim ličnim vezama sa američkim predsjednikom Vudroom Vilsonom, presudno je pomogao Srbiji, odnosno novoj zajedničkoj državi, tokom Prvog svjetskog rata i neposredno potom, za vrijeme mirovnih pregovora.

Vjeruje se da je njegovom zaslugom Srbiji pripao dio Banata koji je uprkos sastavu stanovništva odlukom velikih sila već bio namenjen Rumuniji.

Učestvovao je na mirovnoj konferenciji u Parizu 1919. godine, poslije završetka Prvog svjetskog rata, braneći interese Srbije i nove zajedničke države koja je najzad uključivala i njegov rodni Banat, odnosno Idvor.

Osnovao je nekoliko dobrotvornih fondova, prvi 1914, nazvavši ga imenom Pijade-Aleksić-Pupin, a odatle su na svetosavskim akademijama nagrađivani najbolji učenici iz oblasti književnosti, istorije i guslarstva sa pjesmama koje je prikupio Vuk Stefanović Karadžić.

Tokom Prvog svjetskog rata u Americi je organizovao dobrovoljce za Solunski front i prikupljao pomoć za Kraljevinu Srbiju, a svojom ličnom imovinom garantovao je finansijske aranžmane za kupovinu oružja za srpsku vojsku odnosno dobrovoljce.

Mihajlo Idvorski Pupin založio je lično bogatstvo da bi američki bankari u jeku Velikog rata dali Kraljevini Srbiji ratni kredit za nabavku oružja.

Kada je ponudio da založi sve što on ima, kako bi Kraljevina Srbija dobila ratni kredit za nabavku oružja upitao je: „Da li je dovoljno?“, a poznati bankar i prijatelj mu je odgovorio: „Jeste, ali ti ćeš sigurno propasti.“

Ali je dobio odgovor: „Ako propadne Srbija, neka propadnem i ja.“

Drugi fond sa svojim imenom Pupin je osnovao 1926, za pomoć crkveno-školskoj opštini u rodnom Idvoru, srpskom društvu Privrednik i đacima sa područja današnje Vojvodine u poljoprivrednim školama.

Pupin je rođen 9. oktobra 1854. u Idvoru u tipičnoj banatskoj seljačkoj porodici u kojoj je bilo desetoro djece.

Nakon završene osnovne škole u Perlezu i pohađanja pančevačke realne gimnazije, 1872. je otišao iz rodnog Banata, na školovanje u Prag.

Već nakon dvije godine, 1874. odlazi u SAD, gde je godinama radio kao fizički radnik i pohađao večernju školu.

Godine 1879. položio je prijemni ispit na Kolumbija koledžu u Njujorku. Kao primjeran student matematike i fizike uspijelo mu je da bude oslobođen školarine, a izdržavao se radeći fizičke poslove i dajući časove.

Potom je školovanje nastavio u Kembridžu u Britaniji i potom u Berlinu – gdje je doktorirao fizičku hemiju.

Nastavničku i naučnu karijeru obavljao je od 1889. do 1929. kao nastavnik fizičke matematike na Kolumbija univerzitetu u Njujorku, a patentirao je više desetina pronalazaka.

Za autobiografsko dijelo “Sa pašnjaka do naučenjaka” objavljeno 1923, dobio je Pulicerovu nagradu.

Mihajlo Pupin bio je član niza naučnih asocijacija širom svijeta, poput Francuske akademije nauka, Srpske kraljevske akademije, bio je predsjednik Njujorške akademije nauka. Bio je počasni doktor čak 18 univerziteta.

Bio je oženjen Amerikankom Sarom Katarinom Džekson iz Njujorka. Imao je sa njom kćerku Varvaru, udatu Smit.

Iako se godinama nagađalo da je bio u sukobu sa drugim velikim srpskim naučnikom Nikolom Teslom, nedavno otkrivena pisma koja su razmjenjivali, pokazala su suprotno.

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*